Doanh nghiệpEnterprise

Specificationaka Criteria, Composable predicate

Biến mỗi điều kiện lọc thành một object nhỏ, rồi ghép and/or/not như lắp Lego.Turn each filter condition into a small object, then combine them with and/or/not like Lego.

Độ khóDifficulty: VừaMedium
Mức phổ biếnUsage: Mức phổ biếnUsage 3/5
Thời gian đọcReading time: ~8 phút đọc~8 min read

Thảo luậnDiscussion

Ví dụ đời thườngReal-life analogy

Trên Shopee bạn bật bộ lọc: 'Freeship' + 'Từ 4 sao' + 'Hà Nội' + 'Giá 100k–300k'. Mỗi bộ lọc là một mảnh độc lập, bật tắt tuỳ ý và ghép với nhau thành một câu hỏi lớn. Shopee không viết sẵn một hàm riêng cho từng tổ hợp — đó là tinh thần của Specification.On a shopping app you toggle filters: 'Free shipping' + '4 stars and up' + 'Hanoi' + 'Price 100k–300k'. Each filter is an independent piece, switched on or off and combined into one big question. The app doesn't have a hand-written function for every combination — that's the spirit of Specification.

Vấn đề và giải phápProblem and solution

Không có patternWithout the pattern

Màn hình quản lý đơn có 6 bộ lọc tuỳ chọn (trạng thái, khoảng ngày, tổng tiền, tỉnh, phương thức thanh toán...). Viết derived query cho từng tổ hợp là 2^6 = 64 method. Ghép chuỗi SQL bằng if thì rối, dễ SQL injection, và cùng điều kiện 'đơn hợp lệ để hoàn tiền' bị copy ở query, ở service, ở job batch.The order admin screen has 6 optional filters (status, date range, total, province, payment method...). A derived query per combination means 2^6 = 64 methods. Concatenating SQL with ifs is messy and invites SQL injection, and the same 'eligible for refund' rule gets copied into queries, services and batch jobs.

Với SpecificationWith Specification

Mỗi điều kiện là một Specification có tên nghiệp vụ (hasStatus, placedBetween, totalAtLeast). Các spec có phép ghép and/or/not để tạo ra điều kiện phức tạp từ mảnh nhỏ. Spring Data JPA có sẵn Specification<T> dịch sang Criteria API; trong Go ta dùng hàm predicate (lọc trong bộ nhớ) hoặc một query builder nhỏ sinh mệnh đề WHERE có tham số.Each condition is a Specification with a business name (hasStatus, placedBetween, totalAtLeast). Specs combine with and/or/not to build complex conditions from small pieces. Spring Data JPA ships Specification<T>, translated to the Criteria API; in Go we use predicate functions (in-memory filtering) or a small query builder that emits a parameterised WHERE clause.

Thành phần tham giaParticipants

Specification: Một điều kiện có tên nghiệp vụ, trả về true/false hoặc một mệnh đề WHERE.One business-named condition, yielding true/false or a WHERE fragment.
Composite (and / or / not): Ghép nhiều spec thành spec mới.Combines specs into a new spec.
Repository / Executor: Nhận spec và chạy truy vấn (JpaSpecificationExecutor, hàm Find(spec)).Accepts a spec and runs the query (JpaSpecificationExecutor, a Find(spec) function).
Client (Search service): Chọn và ghép spec dựa trên bộ lọc người dùng gửi lên.Picks and combines specs based on the user's filters.

Sơ đồ và luồng thực thiDiagram and execution flow

Dùng Tự chạy hoặc phím mũi tên để đi qua từng bước gọi giữa các object. Console hiển thị output tương ứng của chương trình.Use Autoplay or the arrow keys to step through each call between objects. The console shows the matching program output.

1Admin lọc: trạng thái PAID, tổng ≥ 300k, giao tới Hà Nội. Ngày tháng để trống nên không có spec ngày.Admin filters: status PAID, total ≥ 300k, shipped to Hanoi. The date range is empty, so there's no date spec.

← →

console

1> search(status=PAID, minTotal=300000, city=Hà Nội)

implementsimplementsextendsextendsgọi / dùngcalls / usestạo racreatesgửi qua channelsends via channel1thứ tự chạy (bấm để nhảy bước)execution order (click to jump)

Code: Java Spring Boot ⇄ GoCode: Java Spring Boot ⇄ Go

Cùng một bài toán, hai ngôn ngữ. Rê chuột hoặc focus vào chú thích (số màu cam) để làm nổi bật dòng code tương ứng.Same problem, two languages. Hover or focus an annotation (orange number) to highlight its line.

JavaSpring Boot 3 · Java 21Spring Boot 3 · Java 21

package com.shop.order.search;

import com.shop.order.Address;
import com.shop.order.Order;
import com.shop.order.OrderStatus;
import jakarta.persistence.criteria.Join;
import java.math.BigDecimal;
import java.time.Instant;
import org.springframework.data.jpa.domain.Specification;

public final class OrderSpecs {
    private OrderSpecs() {}

    public static Specification<Order> hasStatus(OrderStatus status) {1
        return (root, query, cb) -> cb.equal(root.get("status"), status);2
    }

    public static Specification<Order> placedBetween(Instant from, Instant to) {
        return (root, query, cb) -> cb.between(root.<Instant>get("createdAt"), from, to);
    }

    public static Specification<Order> totalAtLeast(BigDecimal min) {
        return (root, query, cb) -> cb.greaterThanOrEqualTo(root.<BigDecimal>get("total"), min);
    }

    public static Specification<Order> shippedToCity(String city) {
        return (root, query, cb) -> {
            Join<Order, Address> address = root.join("shippingAddress");3
            return cb.equal(cb.lower(address.<String>get("city")), city.toLowerCase());
        };
    }

    // Business rule built from smaller specs
    public static Specification<Order> refundable(Instant since) {4
        return hasStatus(OrderStatus.PAID)
            .and(placedBetween(since, Instant.now()))
            .and(Specification.not(hasStatus(OrderStatus.SHIPPED)));
    }
}

GoGo 1.23 · thư viện chuẩnGo 1.23 · standard library

package order

// Rule is an in-memory specification: does this value satisfy it?
type Rule[T any] func(T) bool1

func (r Rule[T]) And(other Rule[T]) Rule[T] {2
	return func(v T) bool { return r(v) && other(v) }
}

func (r Rule[T]) Or(other Rule[T]) Rule[T] {
	return func(v T) bool { return r(v) || other(v) }
}

func Not[T any](r Rule[T]) Rule[T] {
	return func(v T) bool { return !r(v) }
}

func HasStatus(s string) Rule[Order] {
	return func(o Order) bool { return o.Status == s }
}

func TotalAtLeast(min int64) Rule[Order] {
	return func(o Order) bool { return o.Total >= min }
}

func IsVIP(o Order) bool { return o.CustomerTier == "VIP" }

// FreeShipping: paid orders from 300k, or any VIP order.
var FreeShipping = HasStatus("PAID").And(TotalAtLeast(300_000)).Or(IsVIP)3

func Filter[T any](items []T, r Rule[T]) []T {
	var out []T
	for _, it := range items {
		if r(it) {
			out = append(out, it)
		}
	}
	return out
}

Khác biệt chính giữa Java và GoKey differences between Java and Go

01Spring Data có sẵn Specification<T> + JpaSpecificationExecutor, dịch qua Criteria API. Go không có ORM chuẩn: bạn tự viết builder nhỏ (hoặc dùng squirrel, goqu) sinh WHERE có tham số.Spring Data ships Specification<T> + JpaSpecificationExecutor, translated through the Criteria API. Go has no standard ORM: you write a small builder (or use squirrel, goqu) that emits a parameterised WHERE.
02Ghép spec: Java dùng method default .and()/.or() và Specification.not(). Go dùng hàm biến thiên And(specs...) hoặc method trên kiểu hàm Rule[T].Composition: Java uses default methods .and()/.or() and Specification.not(). Go uses variadic functions And(specs...) or methods on the function type Rule[T].
03Spec trong bộ nhớ (isSatisfiedBy) ở Go chỉ là func(T) bool — generics giúp dùng chung cho mọi kiểu. Java có thể dùng Predicate<T> của JDK cho việc này.An in-memory spec (isSatisfiedBy) in Go is just func(T) bool — generics make it work for any type. Java can use the JDK's Predicate<T> for the same job.
04An toàn kiểu: Java có thể dùng metamodel Order_ để tên thuộc tính được kiểm tra lúc compile. Go builder dùng tên cột dạng chuỗi — giữ chúng trong các hàm spec, đừng để caller truyền vào.Type safety: Java can use the Order_ metamodel so attribute names are checked at compile time. A Go builder uses column names as strings — keep them inside spec functions; never let callers pass them in.

Ứng dụng thực tếReal-world usage

Spring Data JPA SpecificationSpring Data JPA Specification
Cách chuẩn để làm màn hình tìm kiếm nhiều bộ lọc tuỳ chọn trong ứng dụng Spring Boot (admin, back-office).The standard way to build multi-filter search screens in Spring Boot apps (admin, back-office).
Querydsl và jOOQQuerydsl and jOOQ
BooleanExpression của Querydsl hay Condition của jOOQ cũng là các spec ghép được, có type-safe.Querydsl's BooleanExpression and jOOQ's Condition are also composable, type-safe specs.
squirrel / goqu trong Gosquirrel / goqu in Go
sq.And{sq.Eq{"status": s}, sq.GtOrEq{"total": m}} — các query builder Go phổ biến đều theo tinh thần Specification.sq.And{sq.Eq{"status": s}, sq.GtOrEq{"total": m}} — popular Go query builders follow the Specification spirit.
Quy tắc khuyến mãi, freeshipPromotion and free-shipping rules
'Đơn ≥ 300k VÀ thanh toán qua ví, HOẶC khách VIP' — đặt tên một lần, dùng ở giỏ hàng, checkout và đối soát.'Order ≥ 300k AND paid by e-wallet, OR VIP customer' — named once, reused in cart, checkout and reconciliation.

Khi nào dùng và khi nào khôngWhen to use it, and when not

Nên dùng khiUse it when

Màn hình tìm kiếm/lọc có nhiều điều kiện tuỳ chọn.Search/filter screens with many optional conditions.
Cùng một quy tắc nghiệp vụ cần dùng cả khi truy vấn DB lẫn kiểm tra trong bộ nhớ.The same business rule is needed both for DB queries and in-memory checks.
Quy tắc được ghép từ các điều kiện nhỏ và hay thay đổi theo chính sách.Rules are built from small conditions and change often with policy.

Không nên dùng khiAvoid it when

Chỉ có 1–2 truy vấn cố định — derived query hoặc SQL viết thẳng dễ đọc hơn.Only 1–2 fixed queries — a derived query or plain SQL reads better.
Truy vấn báo cáo cực phức tạp (window function, CTE) — viết SQL tay/sqlc rõ ràng hơn ép vào Criteria API.Very complex reporting queries (window functions, CTEs) — hand-written SQL/sqlc is clearer than forcing the Criteria API.

Ưu điểmPros

Tránh bùng nổ tổ hợp method truy vấn.Avoids a combinatorial explosion of query methods.
Quy tắc nghiệp vụ có tên, tái sử dụng và test riêng được.Business rules get names, are reusable and testable on their own.
Tham số luôn được bind → an toàn SQL injection.Parameters are always bound → safe from SQL injection.

Nhược điểmCons

Criteria API dài dòng, khó đọc với người mới.The Criteria API is verbose and hard for beginners to read.
Khó dự đoán SQL sinh ra (join thừa, N+1) nếu không bật log SQL.Generated SQL (extra joins, N+1) is hard to predict without SQL logging.
Builder tự viết trong Go cần test kỹ phần ghép ngoặc và đánh số tham số.A home-made Go builder needs careful tests for parenthesisation and parameter numbering.

Anti-pattern: lỗi thường gặpAnti-pattern: common mistake

Tự ghép chuỗi WHERE từ inputBuilding WHERE strings from input

Nối thẳng giá trị người dùng vào SQL là lỗ hổng SQL injection kinh điển, và logic lọc bị trộn lẫn với chuyện ghép chuỗi, khó tái sử dụng. Mỗi điều kiện nên là một spec mang theo tham số của nó.Concatenating user values into SQL is the classic SQL injection hole, and filter logic gets mixed with string building, impossible to reuse. Each condition should be a spec carrying its own parameters.

where := "1=1"
if s := r.URL.Query().Get("status"); s != "" {
	where += " AND status = '" + s + "'" // ❌ ?status=x' OR '1'='1
}
if c := r.URL.Query().Get("city"); c != "" {
	where += " OR city = '" + c + "'" // ❌ OR without parentheses breaks the logic
}
rows, _ := db.Query("SELECT * FROM orders WHERE " + where)

Dễ nhầm vớiEasily confused with

Specification vs Strategy

Strategy thay cả thuật toán (chọn MỘT). Specification là điều kiện đúng/sai được GHÉP nhiều cái lại với nhau.Strategy swaps a whole algorithm (pick ONE). Specification is a true/false condition where you COMBINE many.

Specification vs Composite

Specification thường được cài đặt bằng Composite (AndSpec chứa các spec con). Composite là cấu trúc cây chung; Specification là ứng dụng cụ thể cho điều kiện nghiệp vụ.Specification is often implemented with Composite (AndSpec holds child specs). Composite is the general tree structure; Specification is its specific use for business conditions.

Bài tập áp dụngExercise

Thêm bộ lọc 'phương thức thanh toán thuộc danh sách' (ví dụ MOMO, VNPAY) cho cả Java Specification và Go search.Spec.Add a 'payment method in list' filter (e.g. MOMO, VNPAY) for both the Java Specification and the Go search.Spec.

Kiểm tra kiến thứcKnowledge check

Câu 1 / 5Question 1 of 5

Specification giải quyết vấn đề gì rõ nhất?Which problem does Specification solve most clearly?

Phím 1–4 để chọn đáp án, Enter để kiểm tra.Press 1–4 to choose an answer, Enter to check.

Thẻ ghi nhớFlashcards

Ôn tập ngắt quãng (spaced repetition): thẻ được lặp lại sau 1 → 3 → 7 → 14 → 30 ngày để củng cố trí nhớ dài hạn.Spaced repetition: cards are repeated after 1 → 3 → 7 → 14 → 30 days to build long-term memory.

Dùng trong bài toánUsed in problems

5 bài toán Backend dùng pattern này5 backend problems use this pattern

Pattern liên quanRelated patterns

Repository Composite Interpreter Strategy

Thảo luậnDiscussion

Specificationaka Criteria, Composable predicate

Biến mỗi điều kiện lọc thành một object nhỏ, rồi ghép and/or/not như lắp Lego.Turn each filter condition into a small object, then combine them with and/or/not like Lego.

VừaMedium

Mức phổ biếnUsage 3/5

~8 phút đọc~8 min read

package com.shop.order.search; import com.shop.order.Address; import com.shop.order.Order; import com.shop.order.OrderStatus; import jakarta.persistence.criteria.Join; import java.math.BigDecimal; import java.time.Instant; import org.springframework.data.jpa.domain.Specification; public final class OrderSpecs { private OrderSpecs() {} public static Specification<Order> hasStatus(OrderStatus status) {1 return (root, query, cb) -> cb.equal(root.get("status"), status);2 } public static Specification<Order> placedBetween(Instant from, Instant to) { return (root, query, cb) -> cb.between(root.<Instant>get("createdAt"), from, to); } public static Specification<Order> totalAtLeast(BigDecimal min) { return (root, query, cb) -> cb.greaterThanOrEqualTo(root.<BigDecimal>get("total"), min); } public static Specification<Order> shippedToCity(String city) { return (root, query, cb) -> { Join<Order, Address> address = root.join("shippingAddress");3 return cb.equal(cb.lower(address.<String>get("city")), city.toLowerCase()); }; } // Business rule built from smaller specs public static Specification<Order> refundable(Instant since) {4 return hasStatus(OrderStatus.PAID) .and(placedBetween(since, Instant.now())) .and(Specification.not(hasStatus(OrderStatus.SHIPPED))); } }

package order // Rule is an in-memory specification: does this value satisfy it? type Rule[T any] func(T) bool1 func (r Rule[T]) And(other Rule[T]) Rule[T] {2 return func(v T) bool { return r(v) && other(v) } } func (r Rule[T]) Or(other Rule[T]) Rule[T] { return func(v T) bool { return r(v) || other(v) } } func Not[T any](r Rule[T]) Rule[T] { return func(v T) bool { return !r(v) } } func HasStatus(s string) Rule[Order] { return func(o Order) bool { return o.Status == s } } func TotalAtLeast(min int64) Rule[Order] { return func(o Order) bool { return o.Total >= min } } func IsVIP(o Order) bool { return o.CustomerTier == "VIP" } // FreeShipping: paid orders from 300k, or any VIP order. var FreeShipping = HasStatus("PAID").And(TotalAtLeast(300_000)).Or(IsVIP)3 func Filter[T any](items []T, r Rule[T]) []T { var out []T for _, it := range items { if r(it) { out = append(out, it) } } return out }

where := "1=1" if s := r.URL.Query().Get("status"); s != "" { where += " AND status = '" + s + "'" // ❌ ?status=x' OR '1'='1 } if c := r.URL.Query().Get("city"); c != "" { where += " OR city = '" + c + "'" // ❌ OR without parentheses breaks the logic } rows, _ := db.Query("SELECT * FROM orders WHERE " + where)